Zespół Szkół Ogólnokształcących

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ ::1.Szczególnie dbamy o bezpieczeństwo uczniów. 2. Naszą dumą jest nowoczesne wyposażenie klasopracowni, sali gimnastycznej oraz biblioteki. 3.Pomagamy naszym uczniom odnosić sukcesy edukacyjne. 4.Dbamy o lokalny patriotyzm. 5. Wspieramy rozwój ucznia. 6. Współpracujemy z rodzicami. 7. Kształtujemy postawy prospołeczne. 8. Propagujemy zdrowy styl życia. 9. Mamy bardzo dobrze wykształconą kadrę pedagogiczną. 10. Pozyskujemy dodatkowe środki na funkcjonowanie szkoły. 11. Hasło „SPORT” jest u nas zapisane wielkimi literami. 12. Współpracujemy z samorządem lokalnym, instytucjami działającymi w środowisku.

Rozwój mowy dziecka

Mowa związana jest z ogromnym obszarem działań każdego człowieka, w dużym stopniu ma wpływ na kształtowanie jego osobowości i jest warunkiem do prawidłowego funkcjonowania. Poprawna wymowa daje dziecku szansę na sukces szkolny. Natomiast zaburzenia mocno przyciągają uwagę otoczenia, wywołują śmiech rówieśników i złośliwe przedrzeźnianie. Mowa ma również wpływ na procesy percepcyjne: w szczególności na naukę czytania i pisania, jeśli jest wadliwa powoduje błędy w pisaniu i czytaniu.

            Badania wykazują, że wśród uczniów z niepowodzeniami szkolnymi 30-38% ma wady wymowy. Natomiast wśród uczniów, którzy mają trudności w czytaniu i pisaniu, dzieci z zaburzeniami mowy jest już około 50%. Dlatego bardzo ważna jest wczesna wykrywalność odchyleń od normy fonetycznej i opóźnień rozwoju mowy.  

 

Rozwój mowy dziecka

 

            Dziecko powinno opanować poprawną wymowę pod koniec okresu swoistej mowy dziecięcej ( 3 – 7 lat ). Pomimo bezustannego kontaktu z mową dorosłych, ćwiczenia, powtarzania, zdarza się, że brzmienie poszczególnych głosek jest raczej tylko zbliżone, często zmienne w porównaniu z ustaloną tradycją. Niektóre z nich dziecko wymawia już bardzo wcześnie, inne zostają opanowane dopiero w ostatnim okresie. Proces rozwoju mowy przebiega pewnymi etapami i trwa kilka lat. Podstawą do sensownej pomocy i sterowania rozwojem mowy dziecka jest dokładna znajomość przebiegu i różnicowania tego, co prawidłowe dla danego okresu rozwojowego, a co może być sygnałem patologii. Należy pamiętać, że rozwój mowy trwa od poczęcia, po urodzeniu rozwój dziecka jest ciągły, chociaż przebiega skokami. Każda sprawność zależy od dojrzałości, czyli gotowości układu nerwowego do jej nauczenia się (pojawienie się funkcji przed dojrzałością do niej układu nerwowego jest niemożliwe). Każde dziecko w tej samej kolejności przechodzi przez wszystkie etapy rozwoju, jednakże w różnym tempie (w różnym wieku) i często obserwuje się dysharmonię pomiędzy funkcjami.

Zgodnie z badaniami neonatologów rozwój układu nerwowego widoczny jest już w 13 dniu ciąży, kiedy stwierdza się jego zawiązki. Dalszy rozwój polega na wykształcaniu się narządów i szeregu funkcji zmysłów, które będą miały po urodzeniu wpływ na prawidłowe lub nieprawidłowe kształtowanie się mowy.

  Wyróżnia się okres od 3 do 9 miesiąca życia płodowego jako etap przygotowawczy w procesie kształtowania się mowy u dziecka. Wykształcają się narządy mowne i rozpoczyna się ich funkcjonowanie. Natychmiast po urodzeniu, dziecko wydaje krzyk spowodowany pierwszym oddechem. Potem krzykiem i płaczem reaguje na różne przyjemne lub przykre doznania. W krzyku niemowlęcia występują elementy nieartykułowane, trudne do określenia przejścia od jednego z  nich do drugiego są nieuchwytne.

Niektóre dźwięki zbliżone są do takich samogłosek jak a, o, u. Krzyk pełni funkcję podobną jak mówienie czy śpiew u dorosłego. Stanowi też pewien rodzaj ćwiczeń oddechowych.

Kolejną fazą rozwojową w tym etapie jest głużenie od 2 -3 miesiąca życia. Przejawia się  w wydawaniu przez dziecko niezbyt intensywnych i nawet początkowo trudnych do opisania  dźwięków. Głużenie ma pierwotnie charakter samorzutny, jako wyraz ogólnego ożywienia, potem ulega uwarunkowaniu wzrokowemu, stanowiąc reakcję na kontakt z matką. Dźwięki wydawane w okresie głużenia są prawdopodobnie jednakowe u wszystkich dzieci na świecie. Jest to bowiem odruch bezwarunkowy, Głużą zatem dzieci słyszące, niedosłyszące i głuche. U dzieci głuchych głużenie jednak stopniowo zanika i nie pojawia się kolejny etap kształtowania się mowy - gaworzenie.

Gaworzenie jest początkowo naśladowaniem dźwięków wydawanych przez samo dziecko. Potem niemowlę wychwytuje dźwięki zasłyszane z otoczenia. Powtarza je, bawi się nimi. Są to czasem głoski bardzo trudne artykulacyjnie. Zanikają one jednak stopniowo i dziecko musi się ich  uczyć od nowa. Gaworzenie jest ćwiczeniem słuchu, narządów artykulacyjnych i spostrzegawczości. Nie ma jeszcze łączności z mową. Pojawia się ona około 6 miesiąca życia. Pierwociny mowy w tym okresie polegają na kojarzeniu ruchów mownych, czucia tych ruchów  oraz towarzyszących im ( równoczesnych) wrażeń słuchowych.

                  Leon Kaczmarek wyróżnia następujące etapy rozwoju mowy dziecka:

                  Okres melodii – od urodzenia do 1 roku życia, dziecko umie poprawnie wymawiać samogłoski a e, niekiedy też i, oraz spółgłoski m b n t d, półspółgłoska j. To głoski, które dziecko kieruje świadomie do partnera. Te, które występują w głużeniu czy też gaworzeniu ( jest ich znacznie więcej ), nie pełnią funkcji przekazywania informacji. Są to objawy dobrego samopoczucia dziecka, to ćwiczenia słuchowe i artykulacyjne.

Okres drugi, okres wyrazu, który trwa od l roku do 2 lat. Dziecko używa już wielu samogłosek (oprócz nosowych). Wymawia znaczną ilość spółgłosek np. p, b, m, t, d, n, t, ś, czasem ć. Trudniejsze dla niego spółgłoski zastępuje innymi o  zbliżonym miejscu artykulacji, a grupy spółgłoskowe upraszcza do jednej spółgłoski. Charakterystyczna dla wymowy  dzieci osiągających rozwój na poziomie wyrazu jest realizacja części nagłosowej wyrazów (pierwszej sylaby) lub końcówki.

Między drugim a trzecim rokiem życia jest okres zdania (sygnału dwuklasowego). W okresie tym wyłaniają się poszczególne kategorie gramatyczne, narasta słownik, ustala się system fonologiczny. Postać foniczna (realizacja fonemów) wypowiedzi nie jest jeszcze zgodna z tradycją językową. Zasób głosek umożliwia porozumiewanie się nawet z obcymi, a słuch fonemowy jest na tyle wyrobiony, że dziecko wie jak dana głoska powinna brzmieć, choć samo nie potrafi jej prawidłowo wypowiedzieć.

Okres swoistej mowy dziecka ( 3 – 7 lat )  to czas opanowywania najtrudniejszych głosek. W wieku 3 – 4 lat utrwalają się ostatecznie spółgłoski przedniojęzykowo – zębowe: s, z, c, dz. Zwykle pod koniec 4. roku życia zostaje opanowana spółgłoska przedniojęzykowo – dziąsłowa: r, ale w czasie od 4. do 5. utrwalają się, sporadycznie pojawiające się wcześniej spółgłoski przedniojęzykowo – dziąsłowe, szczelinowe š, ž oraz zwartoszczelinowe č, з.

Kształtowanie się mowy dziecka zależy od środowiska, w którym się ono odbywa. Do dziecka trzeba mówić wolno, dokładnie i wyraźnie ( unikać spieszczeń ), nie powinno mieć ono kontaktu z osobami z wadą wymowy, co przyciąga uwagę dziecka i bywa naśladowane. Należy obserwować reakcje dziecka na bodźce słuchowe, ich brak powinien wzbudzić niepokój o osłabiony słuch – zaniedbanie tych czynności może nieść za sobą konsekwencje w postaci dyslalii, czy nawet niemoty. Wskazane są różnego rodzaju ogólnorozwojowe zabawy ruchowe. Specjalistycznych konsultacji wymagają nieprawidłowości w budowie narządów artykulacyjnych: rozszczep podniebienia, warg, dziąseł, zniekształcenia szczęk czy stan uzębienia (często wywołuje seplenienie ). Na odrębne omówienie zasługuje problem leworęczności. Nie wolno w okresie kształtowania się mowy zmuszać dziecka do posługiwania się prawą ręką. Istnieje bowiem nierozerwalny związek między rozwojem mowy a sprawnością manualną ( u osób praworęcznych części płata środkowego, w którym mieszczą się ośrodki mowy, znajdują się w lewej półkuli mózgu, u leworęcznych jest odwrotnie ). Na etapie samodzielnych wypowiedzi szczególnie ważne jest zachęcanie, poważne traktowanie i zainteresowanie opowiadanymi przez dziecko historiami. Wymaga to szczególnej cierpliwości otoczenia, ale są to bardzo cenne ćwiczenia językowe ( to moment zadawania licznych pytań, chęci słuchania bajek i opowieści ). Rolą rodzica, opiekuna jest baczne pilnowanie, czy kształtowanie się mowy dziecka przebiega zgodnie, przynajmniej w ogólnych zarysach, z normą rozwojową. Jeśli z różnych przyczyn pojawi się problem defektów mowy, konieczna jest fachowa konsultacja logopedyczna.


opracowała: Magdalena Łabędzka-Piróg

neurologopeda